”‘राजकारण मीडिया’ने यापूर्वीच वेधले होते प्रशासनाचे लक्ष; तरीही परिस्थिती जैसे थे? पहाटेच्या दोन तासांचा हिशोब तपासण्याची मागणी
राजकारण मीडिया:फलटण:दिनांक: 10/09/2026| प्रभाकर करचे| फलटण कृषी उत्पन्न बाजार समितीतील मार्केट सेस, आवक नोंदणी आणि पहाटेच्या खरेदी-विक्री व्यवहारांचा कथित गोंधळ पुन्हा एकदा चर्चेत आला आहे. ‘राजकारण मीडिया’ने यापूर्वी या संदर्भात वृत्त प्रसिद्ध करून बाजार समिती प्रशासनाचे लक्ष वेधले होते. मात्र, त्यानंतरही परिस्थितीत ठोस बदल झालेला नसल्याच्या तक्रारी शेतकरी व व्यापारी वर्गातून पुढे येत आहेत.
तरकारी, भाजीपाला आणि फळांची आवक पहाटे चार वाजल्यापासून बाजार समितीच्या आवारात सुरू होते. व्यापारीही याच वेळेपासून खरेदी-विक्रीचे व्यवहार सुरू करतात. मात्र संबंधित मापाडी सकाळी सहा वाजता येत असल्याचा आरोप आहे.
त्यामुळे मापाडी प्रत्यक्ष बाजारात येईपर्यंत सुमारे ७० टक्के मालाची खरेदी-विक्री झालेली असते, असा दावा शेतकरी व व्यापारी वर्गातून केला जात आहे. एवढेच नव्हे, तर बाहेरील व्यापारी पहाटेच माल खरेदी करून तो बाजार समितीच्या आवारातून घेऊन जात असल्याचीही तक्रार आहे.
यामुळे आता थेट प्रश्न उपस्थित होत आहे—
«चार वाजता मालाची आवक आणि व्यवहार सुरू होतात, तर सहा वाजता मापाडी येईपर्यंत झालेल्या व्यवहारांची शंभर टक्के अधिकृत नोंद होते का?»
दोन तासांचा हिशोब कुठे?
पहाटे ४ ते सकाळी ६ हा कालावधी बाजार समितीच्या महसुलाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा ठरू शकतो. या कालावधीत बाजारात किती माल आला, किती मालाची बोली लागली, किती माल विकला गेला, कोणत्या व्यापाऱ्यांनी खरेदी केली आणि त्यावर किती मार्केट सेस आकारला गेला—याचा अधिकृत ताळमेळ उपलब्ध आहे का, हा मुख्य प्रश्न आहे.
मापाडी येण्यापूर्वी मोठ्या प्रमाणात व्यवहार पूर्ण होत असतील, तर त्या व्यवहारांची नोंद कोण करतो?
आणि जर बाहेरील व्यापारी माल घेऊन बाजारातून बाहेर जात असतील, तर त्या मालाची आवक नोंद आणि सेस वसुलीची नोंद कोणत्या रजिस्टरमध्ये होते?
माल गेला बाहेर… सेस गेला कुठे?
बाजार समितीच्या आवारात माल येतो, खरेदी-विक्री होते आणि माल बाहेरही जातो. मात्र अधिकृत आवक नोंदणी करणारी यंत्रणा उशिरा कार्यरत होत असेल, तर या संपूर्ण प्रक्रियेचा महसुली ताळमेळ तपासणे अत्यावश्यक ठरते.
यामध्ये कोणत्याही व्यक्तीला दोषी ठरविण्यापूर्वी गेटवरील नोंदी, सीसीटीव्ही फुटेज, आवक रजिस्टर, वजनकाटा नोंदी, व्यापाऱ्यांच्या खरेदी-विक्री नोंदी आणि सेस पावत्या यांची एकत्रित पडताळणी करणे गरजेचे आहे.
जर सर्व व्यवहारांची नोंद होत असेल तर प्रशासनाने ती आकडेवारी जाहीर करावी. आणि जर काही व्यवहार नोंदणीबाहेर राहत असतील, तर त्यामुळे बाजार समितीच्या महसुलाचे संभाव्य नुकसान किती झाले, याची जबाबदारी निश्चित करावी, अशी मागणी होत आहे.
‘पावती कुठे?’ या प्रश्नानंतर आता ‘आवक कुठे?’चा सवाल
यापूर्वी बाजार समितीतील कथित पावतीविना सेस वसुलीबाबत प्रश्न उपस्थित करण्यात आले होते. आता त्यात पहाटेच्या आवक नोंदणीचा मुद्दा जोडला गेला आहे.
त्यामुळे बाजार समिती प्रशासनाने केवळ एका बाबीची नव्हे, तर आवक ते सेस वसुलीपर्यंतच्या संपूर्ण व्यवस्थेची पारदर्शक चौकशी करणे आवश्यक असल्याची मागणी जोर धरत आहे.
लाखोंचा सेस बुडण्याची शक्यता? विशेष ऑडिटची मागणी
जर पहाटेच्या दोन तासांत होणाऱ्या व्यवहारांची पूर्ण नोंद होत नसेल, तर बाजार समितीच्या महसुलावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे मागील कालावधीतील पहाटेची प्रत्यक्ष आवक आणि अधिकृत आवक नोंद यांची तुलना करून संभाव्य महसुली तफावत किती आहे, हे तपासण्याची मागणी होत आहे.
यासाठी स्वतंत्र विशेष लेखापरीक्षण केल्यास वस्तुस्थिती समोर येऊ शकते.
प्रशासनाने पहाटे अचानक बाजारात यावे!
बाजार समिती प्रशासनाला वस्तुस्थिती तपासायची असेल तर कार्यालयीन वेळेत कागदपत्रे पाहण्यापेक्षा पहाटे चार वाजता अचानक बाजारात दाखल होऊन प्रत्यक्ष पाहणी करावी, अशी मागणी शेतकरी व व्यापाऱ्यांतून होत आहे.
चार ते सहा या वेळेत किती वाहने येतात?
किती माल उतरतो?
किती व्यापारी खरेदी करतात?
किती माल बाहेर जातो?
आणि त्यापैकी किती मालाची अधिकृत नोंद होते?
या चार प्रश्नांची उत्तरे मिळाली की संपूर्ण चित्र स्पष्ट होईल.
‘राजकारण मीडिया’च्या वृत्तानंतरही प्रशासन गप्प का?
यापूर्वी प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानंतरही जर कार्यपद्धतीत बदल झाला नसेल, तर प्रशासनाने या गंभीर तक्रारींची दखल घेतली आहे की नाही? असा सवाल उपस्थित होत आहे.
बाजार समिती ही शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांच्या हितासाठी कार्यरत असलेली सार्वजनिक संस्था आहे. त्यामुळे तिच्या महसुलातील प्रत्येक रुपयाचा हिशोब पारदर्शक असणे अपेक्षित आहे.
आता प्रश्न केवळ मापाडी सहाला का येतात, एवढाच नाही; प्रश्न आहे पहाटे चार ते सहा या दोन तासांत नेमके किती व्यवहार होतात आणि त्यातील किती व्यवहारांचा अधिकृत हिशोब बाजार समितीच्या खात्यात जमा होतो?
चौकशी करा, हिशोब जनतेसमोर मांडा!
शेतकरी व व्यापारी वर्गाच्या प्रमुख मागण्या—
– पहाटे चार वाजल्यापासून मापाडी व्यवस्था कार्यान्वित करावी.
– प्रत्येक वाहन व मालाची वेळेसह आवक नोंद करावी.
– मापाडी येण्यापूर्वी झालेल्या व्यवहारांची स्वतंत्र तपासणी करावी.
– बाहेरील व्यापाऱ्यांकडून झालेल्या खरेदीची अधिकृत नोंद तपासावी.
– गेट नोंद, सीसीटीव्ही, आवक रजिस्टर व सेस पावत्यांचा ताळमेळ घ्यावा.
– मागील कालावधीचे विशेष लेखापरीक्षण करावे.- अनियमितता आढळल्यास नियमानुसार जबाबदारी निश्चित करावी.
– सेस वसुली आणि आवक नोंदणीची प्रक्रिया पूर्णपणे पारदर्शक करावी.
चारला माल येतो… सहाला मापाडी येतो… तोपर्यंत माल विकला जातो!
मग प्रश्न एकच—या दोन तासांचा अधिकृत हिशोब कुठे आहे?
आता बाजार समिती प्रशासन हा सवाल टाळणार की आकडेवारीसह उत्तर देणार?
